De overheid als lesmateriaal: Megalomane ICT-projecten

 
14 oktober 2014

Door Marco Gianotten

Grote ICT-projecten vormen een risico voor organisaties, zo blijkt ook uit de bevindingen van de Commissie-Elias. ICT moet van dat label afkomen en een plaats krijgen in het leiderschapscurriculum. Maar hoe? Kennis nemen van deze vijf ‘ongemakkelijke waarheden’ is een goed begin.

Op grote ICT-projecten berust een vloek, zo lijkt het. Ze zijn in ieder geval meer risico dan zegen voor de carrière van een topmanager die zo’n project krijgt toebedeeld. Zelfs een executive sponsorship achter een prestigieus ICT-project kan een faalfactor worden. Alle reden dus om drie keer na te denken voordat je je inlaat met ICT.

Dat moet anders, zeker nu bij steeds meer organisaties data en informatietechnologie de bron worden voor economische waardecreatie. De digitalisering van organisaties, bedrijfsprocessen en zelfs verdienmodellen, dwingt een andere aanpak van ICT-projecten af. ICT moet af van het label ‘carrièrekamikaze’ en een plaats krijgen in het leiderschapscurriculum. Wie wil slagen op weg naar de top van een bedrijf dat steeds digitaler wordt, kan het beste leren van fouten. Een les in de anatomie van het falen. De publieke sector ligt op de snijtafel.

Overheid als lesmateriaal.
Ieder jaar is de Nederlandse overheid naar schatting vier tot vijf miljard euro kwijt aan mislukte ICT-projecten. Van de projecten met een budget van 7,5 miljoen euro of meer slaagt slechts zeven procent. Dat is een van de conclusies van de tijdelijke ICT-commissie van de Tweede Kamer. De lijst van mislukkingen is schrikbarend: ze komen voor bij uitkeringsinstantie UWV, bij de modernisering van de Gemeentelijke Basisadministratie, bij de Gemeente Amsterdam, bij de ICT-basisvoorzieningen voor de politie en bij het nieuwe (ERP)-softwaresysteem van het Ministerie van Defensie. In dat laatste geval werd het project vier keer zo duur en ontstond een vertraging van zes jaar. Is de Nederlandse overheid echt uniek in het falen van grote ICT-projecten? Het antwoord is nee. Ook in andere westerse landen worstelen overheden met big bang-projecten.

In de Verenigde Staten is de lancering van de 630 miljoen dollar kostende zorgverzekeringswebsite healthcare.gov uitgelopen op een nachtmerrie. Enkele weken voor het live gaan op 1 oktober 2013 stonden alle seinen nog op groen; het Amerikaanse Congres had in september nog te horen gekregen dat alles on track was. Op 1 oktober ging de site live; omdat miljoenen Amerikanen zich die dag probeerden aan te melden, lag de site meteen plat. Ook rond de datum van de uiterste aanmeldtermijn (31 maart 2014) was de website urenlang onbereikbaar. Een ander voorbeeld: in het Verenigd Koninkrijk kan het homohuwelijk administratief nog steeds niet worden uitgevoerd, omdat de ICT-systemen het niet toelaten een geregistreerd partnerschap te upgraden naar een huwelijkse status. De Britse overheid had niet voorzien dat de wet ingrijpende gevolgen had voor de bestaande systemen van vijf ministeries en zelfstandig bestuursorganen.

Deze voorbeelden laten zien dat ook overheden uit andere landen weinig grip hebben op hun digitale ambities. Wanneer zij regels en wetten willen versimpelen, lopen ze aan tegen hun eigen silo’s en het gebrek aan mogelijkheden om systemen te koppelen. De huidige systemen zijn veelal gebouwd in een tijd waarin er helemaal geen internet bestond en niemand nog bezig was met datamodellen en informatiebussen tussen ketenpartijen. Een gevolg van het Nederlandse parlementaire onderzoek kan zijn dat de overheid op slot gaat: grote ICT-projecten worden afgesteld en uitbestede activiteiten worden teruggehaald (in jargon: insourcing). Zo’n besluit zou haaks staan op de noodzaak van verdergaande digitalisering van de diensten van overheden richting de burger – vanaf 2017 kan iedereen zijn zaken met de overheid digitaal regelen, zo luidt de doelstelling van het kabinet. Het stopzetten van uit de hand gelopen ICT-projecten en het oplappen van de oude systemen uit de jaren tachtig is evenmin een oplossing. Er zullen nieuwe ICT-projecten nodig blijven om er voor te zorgen dat de overheid processen van kop tot staart kan digitaliseren.

Lees het hele artikel op de website van Management Scope.

Dit artikel is verschenen in Management Scope 08 2014 en op de website van Management Scope op 14 oktober 2014.