Het slimme ziekenhuis

 
28 juni 2017

CASE SLINGELAND ZIEKENHUIS

 
Neem een perifeer ziekenhuis in een vergrijzende krimpregio en zet daar stijgende kostendruk tegenover. Zie hier in een notendop de uitdaging van het Slingeland Ziekenhuis (1.600 medewerkers) in Doetinchem. In de zoektocht naar oplossingen zijn verschillende stappen gezet. Eén van de resultaten is het Field Lab tweedelijnszorg. In dit innovatieplatform bouwen zorgprofessionals samen met onder meer Fujitsu aan de toekomst van de gezondheidszorg. De geleidelijke omschakeling van oude naar nieuwe oplossingen roept technologische, organisatorische en financiële vragen op. 

Trees Bockting

Toenemende druk

De financiële druk op de zorgsector neemt toe. Maar in het werkgebied van het Slingeland Ziekenhuis in Doetinchem – de Gelderse achterhoek – komen daar nog extra uitdagingen bij. De regio heeft te kampen met vergrijzing en ontgroening: terwijl het aantal ouderen toeneemt, trekken jongere generaties juist weg. Dat zorgt voor druk op de lokale arbeidsmarkt. Trees Bockting, capaciteitsmanager beschouwende afdelingen van het Slingeland Ziekenhuis: “Daardoor stijgt ook de gemiddelde leeftijd van zorgprofessionals in ons ziekenhuis. Tegelijkertijd neemt de werkdruk toe. Die combinatie is een zorgwekkende ontwikkeling.”Alleen meer schaalgrootte creëren biedt in de periferie geen soelaas, omdat bijvoorbeeld de aanrijdtijden voor nooddiensten dan te groot worden. Oplossingen moeten dus eerder worden gezocht in zorginhoudelijke innovaties die de effectiviteit van de geboden zorg vergroten. Innoveren in de zorg is echter geen gemakkelijke opgave. Ziekenhuisorganisaties zijn complex, hebben te maken met veel protocollen, wetten en regels. Daarnaast is het, gezien de verschillende  belangen, ingewikkeld om grootschalige veranderingsprocessen door te voeren. Extra uitdaging voor het Slingeland is de realisatie van een nieuw ziekenhuis, gepland in 2022.

Innovatieprogramma

Samen met drie andere ziekenhuizen in de regio is Slingeland gaan nadenken over het zorglandschap van de toekomst. Daarbij is hulp gezocht bij de provincie Gelderland die al eerder een aantal Field Labs (proeftuinen) had ondersteund. Binnen het Slingeland Ziekenhuis is het zogenaamde Field Lab tweedelijnszorg-programma opgestart, waarin wordt samengewerkt met ziekenhuis Rijnstate (Arnhem), ziekenhuis SKB Winterswijk en thuiszorgorganisatie Sensire, ook een koploper in innovatie. Daniel Winkeler (Room to…) is aangetrokken als uitvoerend programmamanager van dit Field Lab.

“Binnen Field Lab koppelen we zorgpartijen aan bedrijven en kennisinstellingen. Eén daarvan was Fujitsu, binnen Slingeland al leverancier voor diverse IT-diensten. Fujitsu raakte in gesprek met een neuroloog die geïnteresseerd was in de inzet van bewegingssensoren bij het voorspellen van delier, trombose, decubitus en dergelijke. Fujitsu had in Ierland al ervaring opgedaan met  sensoren die de monitoring van vitale functies mogelijk maken en zo raakte Fujitsu betrokken bij wat nu bekend staat als het Sensing Clinic project,” vertelt Winkeler.

Sensing Clinic

Innovatie in de zorg gaat niet altijd over complexe medische technologie zoals de nieuwste MRI-scanners of geavanceerde operatierobots. Een belangrijk onderdeel van het zorg proces bestaat uit monitoring en verpleging van  patiënten. Verpleegkundig personeel is relatief veel tijd kwijt aan het uitvoeren en registreren van metingen bij patiënten en het reageren op  signalen van systemen, zo legt Bockting uit. Als permanente monitoring medisch noodzakelijk is, liggen  patiënten aan allerlei draden, verbonden met meetapparatuur. Die is lokaal afleesbaar en wanneer drempelwaarden worden overschreden, leidt dat ook tot een signaal op de piepers van de verpleging. Bij patiënten op vervolgafdelingen worden metingen zoals temperatuur en bloeddruk vooral handmatig verricht. Beide vormen van monitoring vragen om veel personele capaciteit. In de samenwerking met Fujitsu wordt daarom gekeken hoe deze werkdruk op de verpleging kan worden verlaagd door gebruik te maken van sensortechnologie. De initiatieven die op dit vlak in het Slingeland worden ontwikkeld, vallen onder het Sensing Clinic project. Winkeler legt uit: “Sensing Clinic omvat op dit moment een pilot met drie sensoren, waarmee we in totaal zeven vitale functies kunnen monitoren. Eén van de sensoren is de slimme pleister, die meerdere vitale functies meet; een ander voorbeeld is de draadloze bloeddrukmeter. Op termijn gaan we ook de matrassensor inzetten, die slaappatronen en beweging meet. De sensoren zijn afkomstig van verschillende leveranciers. Fujitsu zorgt voor de selectie, validatie, inkoop en kalibratie. Daarna worden ze geïntegreerd in een dashboard van VitalinQ.”

“Door ‘vroeg-
signalering’ kun je proactief handelen”

     Daniel Winkeler

Agile aanpak

De sensortechnologie die bij Slingeland wordt ingezet, is niet per se nieuw, maar bestaat al jaren. nieuw is wel dat door de brede toepassing ervan, denk- en werkprocessen van verpleegkundigen en medisch specialisten veranderen. De combinatie en integratie van meerdere sensoren maken het nu mogelijk om volledig nieuwe werkprocessen te kunnen inzetten. Nieuw is ook dat er meer stap voor stap wordt geïnnoveerd. Winkeler: “Het Field Lab werkt agile-achtig, waarbij we proberen om kort-cyclisch te toetsen en te verbeteren, in plaats van een volledige blue-print aanpak. Werken de sensoren? Blijven ze überhaupt plakken? Sommige technologie zoals de slimme pleister is al drie tot vijf jaar oud. Kunnen we die wel gebruiken? De tweede stap is het includeren van patiënten. Krijgen we voldoende data binnen en hoe gaan we met die nieuwe datastroom om? Door deze aanpak kunnen we probleempunten veel sneller aanpakken en zitten we niet vast aan gefixeerde grote ontwerpen of klant-leverancier belangen. Neem het voorbeeld van het temperaturen dat momenteel nog veelal handmatig gebeurt: daarbij is het aan het oordeel van de verpleegkundige om bij een afwijkende waarde later nogmaals te meten of juist meteen alarm te slaan. Bij doorlopend monitoren krijg je te maken met meer ‘vroegsignalering’, waardoor je proactief kunt handelen. Dat betekent wel dat de organisatorische kant van de zorg – de protocollen en de richtlijnen, de opvattingen en werkwijzen van verschillende specialismen – moeten worden gewijzigd.”

Ziet de specialist hetzelfde als de verpleeg-
kundige?”

Data dwingen tot cultuuromslag

Met sensoren die in alle gevallen doorlopend meten, komen ook realtime datastromen op gang. Bockting: “Het beschikbaar komen van een nieuwe stroom aan objectieve data roept de vraag op wie wat met die data kan, mag en moet. Bij de verpleegkundige speelt mee dat er veel gewerkt wordt met impliciete kennis die nooit expliciet is gemaakt. De verpleegkundigen meten en noteren bijvoorbeeld iedere acht uur de bloeddruk. Die waarden belanden in het elektronisch patiëntendossier, waar ze door de specialist als absolute waarde worden bekeken. Wordt daar nog de indruk van de laatste visite bij opgeteld? Ziet de specialist hetzelfde als de verpleegkundige? Wat is de waarde van de indrukken die het verplegend personeel heeft opgeslagen? We proberen de verpleegkundig specialist, de verpleegkundige en de specialist zo veel mogelijk bij elkaar te zetten en de brede, objectieve dataverzameling helpt daar enorm bij.”

Nieuwe infrastructuur?

Een ziekenhuis lijkt geavanceerd qua kennis en technologie. Maar de eerdergenoemde pieper is in menig ziekenhuis nog steeds één van de belangrijkste communicatiemiddelen. Die pieper laat de verpleegkundige merken dat er iets aan de hand is, maar niet om welke kamer, welke patiënt of welke meetwaarde het gaat. Winkeler voorziet voor de toekomst een andere werkwijze: “Je wilt dan op je device kunnen zien welke waarde bij welke patiënt aan het oplopen is, wat andere waarden doen en op welke manier er ingegrepen zou kunnen worden. Dit hele proces zorgt dan ook voor proactief interveniëren in plaats van reactief. De overgrote meerderheid van de monitormeldingen is nu loos alarm; als er een bepaalde waarde wordt overschreden, is dat lang niet altijd een reden om in te grijpen.”

De inzet van sensortechnologie, waarbij medisch personeel bijvoorbeeld met mobiele devices toegang heeft tot monitoringdata, vraagt ook om een nieuwe infrastructuur. Hoewel steeds meer medische apparatuur in het Slingeland Ziekenhuis wordt voorzien van draadloze connectiviteit, is de (data-)infrastructuur van het ziekenhuis daarvoor nu nog niet geschikt. Winkeler legt uit: “Omdat ontwikkelingen steeds sneller gaan, komen sommige ziekenhuizen in de problemen, bijvoorbeeld omdat ze bij hun ver- en nieuwbouw hebben vastgehouden aan oude technologie zoals voor verpleegkundigen oproepsystemen. In sommige landen, waar minder rekening met stakeholders hoeft te worden gehouden, worden grotere stappen gezet. Zo is er in Saudi-Arabië al een volledig wireless ziekenhuis gebouwd.”

Bockting: “Het Slingeland is al enkele jaren bezig met de voorbereidingen op de nieuwbouw die in 2022 moet zijn gerealiseerd. Het blijft lastig op dit moment te bedenken hoe 2022 eruit ziet. Hoeveel bedden heb je nodig en welke rol gaat zorg-opafstand spelen? Hoeveel mensen komen er straks in het ziekenhuis te werken? Welke technologie wordt ingezet? Daarom moet je zo veel mogelijk uittesten en doorlopend experimenteren.”

Falen is geen optie

Een innovatieaanpak zoals die steeds vaker door het bedrijfsleven wordt omarmd (eindeloos uitproberen en experimenteren) kan Slingeland zich echter niet veroorloven. “Dat heeft zowel te maken met de medisch-ethische kant – je kunt niet experimenteren met patiënten, er is geen ruimte om te falen – als met de maatschappelijke betekenis van zorgbudget. Je kunt het niet maken om te zeggen: we hebben een paar ton uitgegeven aan een experiment, maar er is helaas niets uitgekomen. Het gaat om zorggeld,” aldus Winkeler. “Daarnaast kunnen succesvolle pilots maar langzaam worden uitgerold, omdat de processen en afdelingen in een ziekenhuis onderling sterk verschillen. Je kunt het niet zien als een de uitrol van technologie op een ‘standaard werkplek’. Dat is ook de reden waarom je niet in één keer kunt overstappen op bijvoorbeeld draadloze technologie. Dat betekent dat sommige afdelingen langer op bestaande, verouderde infrastructuur moeten blijven werken dan nodig. Of dat bij bepaalde apparatuur wordt afgezien van vervangingsinvesteringen.”

Het ziekenhuis van de toekomst

Het ideale ziekenhuis van de toekomst lijkt dus flexibel en modulair van opzet. Met de wijze waarop het Field Lab is georganiseerd, wordt hierop geanticipeerd. Het Field Lab concept is allereerst gericht op cocreatie, niet op het aangaan van klant/leverancier-relaties. Ook de Sensing Clinic is geen ‘kliniek’ maar eerder een programma en een ecosysteem, waar in de toekomst steeds nieuwe functionaliteiten aan kunnen worden toegevoegd. Winkeler: “De innovatieaanpak van Slingeland is gebaseerd op het Triple Aim-model: betere gezondheidswinst voor de patiënt, betere kwaliteit van leven en lagere kosten voor de maatschappij, de zorginstelling en de verzekeraar. Als op een van de punten een businesscase niet gehaald wordt, trekken we aan de rem.”