Iris Casteren van Cattenburch over Shakespeare en leiderschap

 
5 juli 2019

Om het evenwicht niet te verliezen is blijven bewegen een voorwaarde. En blijven bewegen vereist het nemen van beslissingen. Over Shakespeare en leiders.

“Leven brengt ons uit evenwicht”, aldus Iris Casteren van Cattenburch, die als communicatie-expert en onderzoeker verbanden legt tussen Shakespeare en onderwerpen die het bedrijfsleven raken: duurzaamheid, leiderschap en strategie. Om in balans te blijven ofwel het evenwicht niet te verliezen is blijven bewegen een voorwaarde. En blijven bewegen vereist het nemen van beslissingen. Met het maken van die keuzes hebben we invloed op onszelf en onze omgeving. Deze facetten van dynamiek gebruikt Iris Casteren van Cattenburch bij het portretteren van hoofdkarakters die zijn ontsproten aan de creatieve geest van Shakespeare. Met zijn karakters wilde hij zijn publiek (ook: koningen) door middel van allegorieën een spiegel voorhouden. Zo is Hamlet door Shakespeare neergezet als een besluiteloosheid en roekeloos karakter. Daarmee is hij niet alleen zelf niet in balans, maar is het ook een personage dat het publiek uit balans kan brengen: Hamlet roept ongemak op.

De karakters, verhoudingen en verhaallijnen van Shakespeare zijn universeel bruikbaar om te reflecteren op hedendaags menselijk gedrag, waaronder dat van leiders en hun typische uitdagingen, zoals ook Gijs Scholten van Aschat liet zien. Naast Hamlet, Richard II en Hendrik V is ook koning James I een uitstekend leiderschapsmodel, maar niet in positieve zin. James had de wens om Engeland, Schotland en Ierland te verenigen (hij stond onder andere voor het ontwerp van de gecombineerde vlag, de Union Jack) en wilde daarnaast de rechtspraak moderniseren. Kortom, James had een transformatie voor ogen, maar hij stond niet bijzonder open voor inbreng van buitenaf. Shakespeare schreef voor James het stuk King Lear, waarin een koning wordt opgevoerd die zijn koninkrijk aan een nieuwe generatie wil overdragen. Lear heeft drie dochters en de dochter die het beste kan uitleggen dat ze het meest van hem houdt, wordt de nieuwe koningin. Deze verdeel- en heers-tactiek werkt uiteindelijk in het nadeel van de koning, die in conflict raakt met al zijn dochters en ze uiteindelijk verliest omdat hij zijn keuzes niet baseert op het grotere perspectief en de samenhang van het geheel. Waar King Lear model staat voor de oude wereld, en zijn dochters voor de pijlers onder de nieuwe wereld, laat Shakespeare zien dat transformatie de noodzaak meebrengt van een nieuw evenwicht en dus het nemen van nieuwe beslissingen. Zonder duidelijke keuze eindig je als verliezer. Veranderen begint met het aandurven om vragen aan je zelf te stellen.

Iris Casteren van Cattenburch komt in haar praktijk regelmatig in aanraking met besluiteloosheid of halfslachtige keuzes, ook op boardroomniveau. Leiderschap vereist visie, moed en durf, maar ook de kracht om een gewaagde stap naar voren te zetten terwijl anderen blijven stilstaan.