Dorien Zandbergen: Wie is jouw vergeten stakeholder?

 
9 juli 2019

Technologietoepassingen gaan vaak een eigen leven leiden. Het risico daarop neemt toe als stakeholders worden genegeerd.

Dorien Zandbergen is digitaal antropoloog. Wat is de invloed van digitalisering op de mens? In hoeverre speelt cultuur mee? Tot de jaren negentig was internet een overzichtelijke ‘global village’ waar je naar toe ging – bijvoorbeeld door je modem in te laten bellen. Inmiddels gaan we niet meer naar internet, maar zijn we er continu aanwezig. De ene na de andere sector maakt een radicale transformatie door onder invloed van digitaal: zorg, onderwijs, media. Digitaal wordt bepalender in de beslissingen die we nemen, het wordt geleidelijk onderdeel van het hoofd waarmee we denken. Digitaal brengt ons niet alleen allerlei mogelijkheden, maar roept ook de vraag op hoe we alles in balans kunnen houden: bijvoorbeeld wat techniek kan en wat de samenleving denkt en wil.

Zandbergen geeft een voorbeeld van de uitdagingen voor de stad Amsterdam. Als onderdeel van de ambitie om een slimme stad te worden, werd in 2012 op het Hoekenrodeplein (bij Bijlmer Arena) door een consortium van partijen een project uitgevoerd met slimme lantaarns. Het idee was om interactieve en adaptieve verlichting te installeren die met sensoren en een app kon worden bediend. De verlichting kon worden afgestemd op de omstandigheden (bijvoorbeeld bij verlies van Ajax: zacht licht) en de meldkamer politie zou op het plein kunnen meekijken via camera’s. In technisch opzicht mislukte het project echter. De lantaarnpalen werden niet interactief en adaptief. Zandbergen suggereert dat dit verband houdt met het feit dat het project ook in sociaal opzicht mislukte: er waren geen tot weinig lokale stakeholders die zich positief bij het project betrokken voelden. Buurtbewoners waren niet op de hoogte van het project en voor sommigen leidde het cameratoezicht zelfs tot baanverlies, waarmee meer verloren ging dan alleen een baan.

Ook op andere plekken in de stad werden bij vergelijkbare technologieprojecten stakeholders over het hoofd gezien of te laat betrokken. Taal speelt een grote rol in de kloof tussen lokale partijen en projectmedewerkers: technisch jargon en beleidstaal zorgen ervoor dat bewoners projecten niet begrepen. Moraal van het verhaal: technologische toepassingen gaan – ook om er mee te experimenteren en van te leren – vaak een eigen leven leiden. “Vaak kan je zeggen dat het een oplossing op zoek maar een probleem is. Beter aanhaken op wat er werkelijk gebeurt is een oplossing.”